BINNENSTAD – De klok in de Grote Kerk kan weer even vooruit. Niet alleen de wijzers kunnen dat, maar het hele uurwerk. Vincent Bolwerk nam recent het uurwerk, waarvan de bel uit 1485 stamt, onder handen “De bel is dus van voor de Reformatie. De middeleeuwse Zwollenaar hoorde het zelfde geluid als wij”, beaamt de Blauwvinger. “Het is een van de oudste voorwerpen uit de inventaris van de kerk.”
Dat geldt niet voor het uurwerk zelf. Het jaartal 1901 klinkt weliswaar niet zo spannend, de klokken uit de periode behoren tot wat Bolwerk het summum van de mechanische uurwerken noemt. “Sommigen lopen op een seconde per maand na precies op tijd. Ongekend. De fabrieksklokken van daarna zijn vaak minder.”
Grensgeval
Een van die fabrieksklokken is overigens het uurwerk waar we over praten. ‘Een grensgeval’, aldus Bolwerk. Niet handgemaakt maar wel erg goed. Niettemin heeft de klokkenrestaurateur liever oudere klokken. Die vormen een grotere uitdaging. De kast die om de klok heen zit is dan gelukkig weer wel een stuk ouder, namelijk van 1763. De aartsengel Michaël, schutspatroon van de stad Zwolle en naamgever van de kerk, slaat met zijn zwaard op de bel. Vermoedelijk is de engel eveneens van 1763.
Elementen
1485, 1763, 1901, de klok is een bonte verzameling van elementen. Een reis door de tijd. Dat is niet zo vreemd als het lijkt, legt de Zwolse ambachtsman in zijn werkkamer in het oude, monumentale, Karel V-huis uit. “Waarom zou je een onderdeel vervaardigen als wat je nodig hebt voor handen is. Een klok maken is een arbeidsintensief en dus duur proces. Hergebruik van onderdelen is vanzelfsprekend in de klokkenwereld.” Die pragmatische benadering heeft niettemin een schaduwzijde. Menig oude klok is al eens gerestaureerd waarbij niet altijd de beste keuzes werden gemaakt. Dikwijls is de waarheid echter niet meer te reconstrueren. Als we de schriftelijke overdracht mogen geloven van diegene die het uurwerk van 1901 inbouwde was het oude niet meer te redden. Bolwerk: “Ik kan niet beoordelen of dat klopt. Het gebeurt eigenlijk zelden dat een uurwerk totaal niet meer valt te redden. Dat de kosten van herstel niet opwegen tegen een nieuw exemplaar is aannemelijker.” Lachend: “Maar iemand die een nieuw uurwerk wil verkopen, is misschien niet helemaal objectief.” Bolwerk zelf kan naar eer en geweten zeggen dat passie zijn drijfveer is voor het restaureren en onderhouden van oude klokken. Hij zei een niet verkeerde baan als anesthesiemedewerker (narcose-broeder, red.) vaarwel om dit te gaan doen. De precisie die bij beide jobs komt kijken is allicht de enige maar niet onbelangrijke overeenkomst. Bolwerk neemt klokken onder handen van pakweg tussen het jaar 1700 en 1950. Elektronische klokken kan hij ook herstellen en onderhouden, dat is echter niet waarvan hij in extase raakt. De mechanische uurwerken zijn overigens weer in opkomst in een wereld die bolstaat van elektronica .
Simpel gesteld bestaat de techniek ervan uit een aandrijving (veer, gewicht),radars en een anker dat de snelheid waarmee het uurwerk loopt bepaalt. Daar tussen kun je het echter nog tal van onderdelen toevoegen en dat bepaalt volgens Bolwerk de complexiteit. De klok van de Grote Kerk is relatief eenvoudig. “Het was geen grondige restauratie, het werk bestond vooral uit ‘goed schoonmaken’. Dat was overigens wel nodig. Het gruis dat van de oude muren naar beneden valt is niet erg bevorderlijk. De klok kan niettemin weer jaren vooruit”, stelt Bolwerk vast. Als restaurateur van oude klokken bevindt Vincent Bolwerk zich in een wereld apart. Het aantal oude klokken dat nog in omloop is, is de afgelopen decennia afgenomen en het is niet een ambacht waarin je per se na je 65e stopt. Heeft Bolwerk dan wel het goed vak gekozen? “Als je heel rijk wilt worden niet ha ha. Van de andere kant zijn er nog genoeg oude klokken en neemt de vergrijzing in het ambacht wel toe. Werk genoeg dus.” In het uurwerkuniversum kan je veel kanten op. Bolwerk restaureert allerlei soorten uurwerken, van handzaam klein tot een grote torenklok. Om een spraakverwarring te voorkomen, benadrukt Bolwerk dat met dat laatste niet een enorme bel van een carillon wordt bedoeld. “Het verwarrende is dat in de volksmond zowel een uurwerk als een bel een klok heten.” Om de verwarring nog groter te maken. Het uurwerk in de Grote Kerk staat niet in een toren maar is toch een torenklok.
