ZWOLLE-ZUID – Hij woont naar alle tevredenheid in Zwolle-Zuid. Toch zal de historisch onderlegde schrijver Herman Aarts niet snel een boek schrijven over Zuid. Andere Zwolse wijken? Idem. De uitzondering heet Assendorp. Geen andere wijk kan zo bekoren en boeien. Toen Uitgeverij Waanders met het verzoek kwam een boek te maken over Assendorp moest hij de pen wel oppakken. De toepasselijke titel luidt ‘Assendorp – Niet zomaar een Zwolse wijk’.
Assendorp is gezellig, hip en vooral … anders. Aarts reed er jarenlang dagelijks met de fiets doorheen op weg naar zijn werk. Dikwijls met een omweg, gewoon omdat het leuk was en om te kijken of er nog wat was veranderd. In Assendorp anno 2018 wonen jong en oud door elkaar. Studenten, kunstenaars, zelfstandigen en Jan Modaal. Ze kiezen vaak voor Assendorp puur vanwege het woongenoot dat de karakteristieke wijk aan de rand van de binnenstad biedt en zijn bereid daarvoor te betalen. Dat is niet altijd zo geweest. Met name in de begintijd woonden er in Assendorp arbeidersgezinnen met vaak veel kinderen in kleine huizen. Veel arbeiders werkten in de Centrale Werkplaats van de Nederlandse Spoorwegen. Toen die in de jaren dertig gefaseerd werkzaamheden in Zwolle beëindigde en verplaatste naar Tilburg en Haarlem verlieten velen Assendorp. In de Tweede Wereldoorlog gebeurde er weinig en in de jaren erna verpauperde de wijk om in de jaren zestig en zeventig gesaneerd en opgeknapt te worden. Waar het woongenot toenam, zag de wijk veel bedrijfjes en winkels verdwijnen. Diverse bedrijfjes gingen naar de Marslanden. Dit industrieterrein is overigens vernoemd naar de Mars of Marsweide, zoals het gebied ten zuiden van de binnenstad en Sassenpoort vroeger heette en waarin ook het huidige Assendorp ligt.
Groot Assendorp is dan nog weer groter – met het stationsgebied en Pierik – en Aarts koos er voor om zijn boek aan dit hele gebied te wijden. Wat betreft de historie ging hij afgebakend te werk. “Ik had een heel lange aanloop kunnen nemen door de eeuwen waarin het gebied voornamelijk bestond uit veel groen en wat boerderijen uitvoerig te bespreken. Daar zit de lezer alleen niet op te wachten denk ik.”
Groeistuipen
Volgens Aarts wordt de geschiedenis van Assendorp namelijk pas echt interessant als Zwolle op het spoor wordt aangesloten. Dat gebeurt in de jaren zestig van de negentiende eeuw. De Centrale Werkplaats van de NS, waar materieel wordt onderhouden en gerepareerd voor Noordoost-Nederland, zorgt voor een enorme werkgelegenheid. De werknemers kunnen lang niet allemaal in Zwolle worden gevonden en dus komen mensen van heinde en verre naar de stad. Ze strijken neer in Assendorp. De bekende arbeiderswoningen verrijzen. Het contrast met de grote huizen van welgestelde Blauwvingers in het stationsgebied en de Emmawijk is groot.
Politiek gezien breekt een interessante periode aan. In Zwolle ziet de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) het levenslicht. Twee van de twaalf oprichters van deze partij, die de voorloper is van de PvdA, komen uit Zwolle en wel uit Assendorp. De eerste die namens de SDAP in de Zwolse gemeenteraad komt, is Klaas Admiraal. Hij leidt begin twintigste eeuw een grote spoorwegstaking. Dat wordt hem niet in dank afgenomen. Na zijn ontslag gaat het ook politiek snel bergafwaarts.
Henk Sneevliet
De SDAP telt in Zwolle weer mee als de in Rotterdam geboren Henk Sneevliet zijn opwachting maakt. Deze bewogen man zal echter met name buiten de Hanzestad geschiedenis schrijven. Aarts: “In China helpt hij mee om de communistische partij op te richten. Hij schuift Mao Zedong naar voren.” Dat de latere dictator Mao in de periode 1958–1961 met de Grote Sprong Voorwaarts verantwoordelijk is voor een grote hongersnood met miljoenen slachtoffers maakt Sneevliet niet meer mee. Hij is jaren eerder in de oorlog gefusilleerd door de Duitsers vanwege zijn werk voor het verzet.
Een overwegend sociaaldemocratische, laat staan socialistische, wijk is Assendorp al heel lang niet meer. Vandaag de dag kruisen de veelal hoogopgeleide Assendorpers relatief vaak GroenLinks aan in het stemhokje. Grote gezinnen hebben plaatsgemaakt voor kleinere. De stereotype ‘milieubewuste bakfietsmoeder’ is opgedoken in het straatbeeld. De wijk telt ook veel alleenstaanden. Aarts schetst in zijn ‘compact geschreven boek’ de vele demografische, sociale en bouwkundige ontwikkelingen en veranderingen die Assendorp hebben gemaakt tot wat het nu is. Eén ding is echter net als in het begin. De saamhorigheid. Aarts: “Veel Assendorpers voelen zich verbonden met elkaar en de wijk. Ze wonen er met plezier.”
Het boek is zaterdag gepresenteerd in De Enk en verkrijgbaar in verschillende boekhandels.
