In het jaar 1878 klaagde de toenmalige Commissaris des Konings in Overijssel, mr. J.H. Geertsema, bij het Ministerie van Binnenlandse zaken over ‘de onbewoonbaarheid zijnen woning’ in de Diezerstraat. Hij voegde bij zijn brief een plan van de Zwolse architect F.C. Koch dat aangaf hoe hij zijn nieuwe ambtswoning graag zou zien. De minister stuurde daarop een onderzoekscommissie, bestaande uit de heren De Steurs, Cuypers en Van Lokhorst naar Zwolle om ter plekke de toestand op te nemen. Hun conclusie was dat inderdaad een nieuwe woning voor de commissaris nodig was.
Plan van Lokhorst
Het plan van architect Koch verdween van tafel. Ook een plan van Cuypers voor een nieuwe woning aan de Diezerstraat haalde het niet. Rijksbouwkundige Jacobus van Lokhorst (1844 – 1906 ) kreeg tenslotte van de minister de opdracht om een bouwplaats te zoeken en vond die op het voormalige bastion, de Genverberg, nu Ter Pelkwijkpark. Hier had eens de Armeninrichting gestaan. In 1889 werd het terrein dat als stadspark diende door het Rijk van de gemeente Zwolle overgenomen. Het park was ontworpen door Hendrik van Lunteren, die ook het Engelse Werk had aangelegd. In datzelfde jaar 1889 legde Van Lokhorst de laatste hand aan zijn definitieve ontwerp. In november 1890 werd de bouw aanbesteed. Twee jaar later werd de commissariswoning opgeleverd.
Wilhelmina
De woning werd gebouwd in neorenaissance stijl met neogotische elementen. Omdat het gebouw ook onderdak moest bieden aan leden van het koninklijke huis was het royaal en luxueus van opzet. Commissaris Geertsema was tijdens de bouw tijdelijk naar een andere woning verhuisd, maar maakte de voltooiing niet meer mee. Wel hebben zijn opvolgers er gewoond. Commissaris mr. A.E. Baron van Voorst tot Voorst (1925-1945) was de laatste bewoner. In september 1895 bezochten Hare Majesteiten De Koningin en De Koningin- Regentes, Wilhelmina en Emma, de provincie Overijssel en Drenthe. Op 3 en 4 september dineerden de majesteiten in Zwolle, respectievelijk in het Gouvernements-Hotel en in Odeon. Tijdens de Duitse bezetting konden Zwollenaren in de top van de gevel van het Gouverneurshuis nog openlijk een Oranje aanschouwen.
Veel ophef over sloop
Na de Tweede Wereldoorlog waren de commissarissen elders gehuisvest en werd het pand door verschillende ambtelijke diensten gebruikt. Als laatste diende het als dependance van de Christelijke HEAO. In 1984 verliet de school het gebouw en kwam het Gouverneurshuis leeg te staan. In maart 1985 werd het pand gesloopt. De sloop zorgde voor veel ophef in Zwolle. Dit was mede de aanleiding voor het opstellen van de gemeentelijke monumentenlijst.
Ornamenten
Tijdens de sloop zijn de belangrijkste ornamenten uit de gevel behouden gebleven. Enkele daarvan, zoals een reliëf met het profiel van de jeugdige koningin Wilhelmina met hangend haar, kregen een plek in de toenmalige bibliotheek in de Diezerstraat. Met het vertrek van de bibliotheek en de komst van de Zara werd de beeltenis van Wilhelmina verwijderd en opgeslagen op de werf van restauratieaannemer Hanzebouw. Het reliëf is daar in afwachting van - wederom - een nieuwe plek.
Tekst: afdeling Erfgoed gemeente Zwolle
Fotobijschriften:
Afb. 1: Het Gouverneurshuis ten tijde van sloop (afbeelding RCE)
Afb. 2: Geveltop met reliëf (afbeelding RCE)
Afb. 3: Het reliëf met de jeugdige koningin Wilhelmina in de toenmalige bibliotheek (Afbeelding Erfgoed gemeente Zwolle)
