In de publicatie Wandelingen in en om Zwolle omschrijft W.A. Elberts het Paleis van Justitie aan de Blijmarkt in 1890 als ‘één der fraaiste gebouwen der stad’. Dat is nu in de 21ste eeuw volgens velen nog steeds zo. De spraakmakende uitbreiding uit 2012-2013 geeft in ieder geval voldoende stof tot gesprek.
Het voormalige Paleis van Justitie is een ontwerp uit 1838 van de Haagse architect Eduard Louis de Coninck (1808-1840). Over deze jonggestorven architect is nagenoeg niets bekend. Volgens het Haagse bevolkingsregister was hij op 5 juni 1837 naar Den Haag gekomen. Verder is bekend dat De Coninck voor het leerjaar 1837-1838 als hoofdonderwijzer werd aangesteld aan de Haagse Tekenacademie. Hier gaf hij les in het bouwkundig ornament en was hij ‘onder instructeur’ bij de doorzichtkunde. Tot zijn onverwacht vroege dood in 1840 bleef hij deze functie uitoefenen. Het classicistische gebouw is ligt op de grens van de middeleeuwse binnenstad. In zijn opzet en vormgeving sluit De Coninck’ s ontwerp aan bij de heimwee naar de klassieken die in die tijd heerste. In het - op de vormentaal van Grieken en Romeinen gebaseerde - Neoclassicisme leidde in Zwolle tot de bouw van een paleisachtig overheidsgebouw met tempelfronten. Dat de architect lesgaf in het bouwkundig ornament is aan het gebouw te zien.
In 1977 verloor het gebouw de functie van rechtbank. Achtereenvolgens was het gebouw het onderkomen van de Rijksplanologische Dienst en ‘De Stadshof’, museum voor naïeve en outsiderskunst. In 2003 werd duidelijk dat Museum de Fundatie in Zwolle haar tweede locatie zou vestigen. Architect Gunnar Daan maakte de plannen voor een noodzakelijke verbouwing. De opvallendste wijziging was het vervangen van oorspronkelijke toegangsdeuren door glazen deuren met daarin de geprinte versie van de oorspronkelijke deuren.
In 2010 kreeg het wit geschilderde gebouw de oorspronkelijke zandsteenkleur terug. Bij het museum ontstond behoefte aan uitbreiding. Het ontwerp daarvan is van architect Hubert-Jan Henket. Uitbreiding aan de zijde van de Blijmarkt was niet mogelijk en een aanbouw aan de zijde van de Potgietersingel zou de symmetrie van het bouwvolume verbreken. Een ondergrondse uitbreiding was technisch niet haalbaar en een uitbreiding naast het gebouw leverende een ongewenste routing op. Een opbouw op het dak moest uitkomst bieden, mits zeer zorgvuldig vormgegeven. Het ontwerp bestaat uit een tweezijdig symmetrisch ellipsvormig volume. Het rust door middel van een glazen tussenlid op het Paleis, dat daardoor visueel intact blijft. Aan de noord / stadszijde kijkt een grote oogvormige glaspartij uit over de stad. De dakopbouw heeft een dekking van 55.000 3D-keramische tegels in een van wit naar lichtblauw verlopende kleur. Deze speciale tegels zijn gefabriceerd bij de Koninklijke Tichelaar Makkum. Inmiddels is de wolk op het dak een kenmerkend onderdeel geworden van de skyline van Zwolle.
Tekst: afdeling Erfgoed gemeente Zwolle
