(door Christiaan Schutte)
BINNENSTAD - Hij behoort tot de grootste schilders van de zeventiende eeuw. Gerard ter Borch. Zijn tekeningen werpen licht op het oude Zwolle, zodat we ons daarvan beter een voorstelling kunnen maken. Dan is het extra wrang dat hijzelf in de schaduw staat. Een burgerinitiatief moet daar verandering in brengen.
Het plan houdt kort gezegd in dat er twee gedenkstenen komen in Ter Borchs geboortehuis aan de Sassenstraat. Verder is er de wens om een digitale ‘memorielijst Overijssel’ op te richten met daarin ook een plaats voor de Zwolse kunstenaar.
Bedenker van het initiatief is Gert Oostingh. Stadsgids Bert Dijkink is de tweede ondertekenaar van het document dat vorige maand naar het college van B en W en een aantal culturele instellingen zoals het Historisch Centrum Overijssel is gestuurd. Dijkink typeert Ter Borch als een van de ‘grootste geschiedschrijvers met penseel’. “In het Rijksmuseum in Amsterdam zijn tekeningen van hem met daarop de Zwanentoren en de Kamperpoort om een paar voorbeelden te noemen. Een aantal van die Zwolse vestingwerken was toen al in verval. Kennelijk voelde hij de noodzaak om van die vergankelijke schoonheid te getuigen”, vertelt de stadsgids, die wat dat betreft in Ter Borch een geestverwant ziet.
De kunstenaar is echter veelal bekend om ander werk, namelijk de binnenhuistaferelen die hij toevertrouwde aan het doek. “Zijn vermogen om dure kledingstoffen zoals zijde, bont en satijn te schilderen is ongeëvenaard. Het verhaal gaat zelfs dat Johannes Vermeer er jaloers op was. Dat er eveneens een werk van hem is te bewonderen in de National Gallery in Londen zegt ook wel wat. Ter Borch kwam uit een zeer artistieke familie. Zijn vader Gerard senior, zus en halfbroer schilderden ook.” Op een van de schilderijen is een dame van stand te zien. Ze leest een brief van haar minnaar, terwijl een huishoudster over haar schouder kijkt. Of de brief van haar man is of dat we hier te maken hebben met een zeventiende-eeuws avontuurtje is niet duidelijk. Dijkink: “Een goede kunstenaar wekt een suggestie. De interpretatie daarvan is aan de kijker.” Volgens Dijkink is het verschil tussen Ter Borch en de absolute top met Rembrandt, Rubens en Vermeer ‘klein’. “Hij behoort tot de allerbeste subtoppers die we hebben gehad.” En dat in een land dat bekend is geworden om zijn schilderkunst. Dijkink schroomt dan ook niet om Ter Borch in de rij van grootste Zwollenaren te scharen. Naast onderwijshervormer Johan Cele, Moderne Devoot Thomas a Kempis en staatsman Thorbecke. “Die drie worden geëerd met een standbeeld of gedenksteen. Ter Borch verdient dat zeker ook.”
Zwolle stelt zich nog al eens bescheiden op als het gaat om het eren van zonen en dochters. De bekendste Zwollenaar is op dit moment mogelijk Herman Brood. Dijkink wil niets af doen aan de betekenis van de rockster. Tegelijkertijd mag hij graag vertellen dat er meer is. Zoals je dat mag verwachten van een stadsgids. “Bezoekers zijn tijdens rondleidingen veel meer geïnteresseerd in verhalen over wie er heeft geleefd in de stad dan in jaartallen. Alleen daarom hoop ik al dat de gedenktekens er komen. Daarnaast zou ik het fantastisch vinden als er project komt waarin jonge kunstenaars zich laten inspireren door Ter Borch."
